System białych certyfikatów od wielu lat stanowi jeden z podstawowych mechanizmów wspierających rozwój efektywności energetycznej w Polsce. W nadchodzących latach zostanie on jednak istotnie zmodyfikowany – zarówno w zakresie organizacji, jak i sposobu zarządzania danymi. Jednym z najważniejszych elementów tej transformacji jest rozwój Centralnego Rejestru Oszczędności Energii Finalnej (CROEF), który będzie pełnił funkcję centralnej bazy danych dotyczących efektów energetycznych uzyskiwanych w ramach różnych instrumentów wsparcia. Dla przedsiębiorstw oznacza to większą przejrzystość funkcjonowania systemu, ale jednocześnie konieczność bardziej precyzyjnego przygotowywania projektów poprawy efektywności energetycznej oraz ich dokumentacji.

Czym są białe certyfikaty i dlaczego zostały wprowadzone?

Białe certyfikaty, czyli świadectwa efektywności energetycznej, stanowią rynkowy instrument wspierający inwestycje prowadzące do ograniczenia zużycia energii finalnej. Ich wprowadzenie miało na celu stworzenie mechanizmu, w którym oszczędność energii traktowana jest jako mierzalna wartość ekonomiczna, którą można potwierdzić, wycenić oraz wprowadzić do obrotu.

Świadectwa przyznawane są za realizację przedsięwzięć poprawiających efektywność energetyczną – na przykład modernizacji instalacji technicznych, usprawnień w procesach technologicznych czy modernizacji infrastruktury energetycznej. Po uzyskaniu świadectwa mogą być one sprzedawane na Towarowej Giełdzie Energii lub wykorzystane przez podmioty zobowiązane do realizacji obowiązku efektywności energetycznej. W praktyce oznacza to połączenie celów środowiskowych z mechanizmami rynkowymi oraz finansowymi.

Czym są białe certyfikaty i jak do tej pory wyglądał proces ich pozyskania? Na ten temat przeczytasz w tym artykule w bazie wiedzy DB Energy.

Dlaczego system białych certyfikatów jest modyfikowany?

Planowane od 2026 roku zmiany wynikają przede wszystkim z potrzeby dostosowania polskiego systemu do wymogów unijnych dotyczących efektywności energetycznej oraz do konieczności bardziej precyzyjnego monitorowania rzeczywistych oszczędności energii.

Dotychczasowy model raportowania, oparty głównie na dokumentacji audytowej i rozproszonych źródłach informacji, okazał się niewystarczający z punktu widzenia realizacji krajowego celu oszczędności energii finalnej do 2030 roku. Nowe rozwiązania mają zapewnić możliwość jednoznacznej identyfikacji oszczędności – od programu finansowania, poprzez konkretne przedsięwzięcie, aż po jego wpływ na krajowy bilans energetyczny. W tym systemie kluczową funkcję pełnić będzie Centralny Rejestr Oszczędności Energii Finalnej.

Czym jest Centralny Rejestr Oszczędności Energii Finalnej (CROEF)?

Centralny Rejestr Oszczędności Energii Finalnej (CROEF) to platforma teleinformatyczna służąca do gromadzenia i porządkowania danych dotyczących oszczędności energii uzyskiwanych u odbiorców końcowych w wyniku realizacji programów wspierających efektywność energetyczną.

Rejestr obejmuje efekty energetyczne osiągnięte w latach 2021–2030, które mogą zostać zaliczone do realizacji krajowego celu oszczędności energii finalnej. Jego podstawową funkcją nie jest przyznawanie świadectw efektywności energetycznej, lecz stworzenie spójnej bazy informacji pozwalającej na monitorowanie i weryfikację zgłaszanych oszczędności.

Dzięki centralizacji danych możliwe będzie ograniczenie ryzyka podwójnego raportowania tych samych efektów energetycznych oraz zwiększenie transparentności systemu. Rejestr obejmuje wyłącznie programy i instrumenty finansowe wskazane w obwieszczeniu Ministra Klimatu i Środowiska dotyczącym wykazu mechanizmów wspierających przedsięwzięcia poprawiające efektywność energetyczną u odbiorców końcowych: https://croef.ios.gov.pl/law

Kto jest zobowiązany do raportowania danych w CROEF?

Obowiązek przekazywania informacji do Centralnego Rejestru Oszczędności Energii Finalnej nie dotyczy wszystkich uczestników rynku. Dane wprowadzają przede wszystkim instytucje zarządzające programami wsparcia lub instrumentami finansowymi związanymi z poprawą efektywności energetycznej.

Do podmiotów objętych obowiązkiem raportowania należą między innymi instytucje zawierające umowy o dofinansowanie przedsięwzięć realizowanych u odbiorców końcowych, czyli operatorzy programów wsparcia. Dane przekazują również organy administracji publicznej realizujące elementy systemu efektywności energetycznej, w tym Prezes Urzędu Regulacji Energetyki w zakresie przedsięwzięć objętych systemem białych certyfikatów.

Bezpośredni inwestorzy – przedsiębiorstwa realizujące projekty poprawy efektywności energetycznej – nie mają obowiązku samodzielnego raportowania danych do rejestru. Obowiązek ten spoczywa na instytucjach, które udzielają wsparcia finansowego lub zarządzają danym programem. Raportowaniu podlegają wyłącznie przedsięwzięcia realizowane w ramach programów wskazanych w oficjalnym wykazie publikowanym przez Ministra Klimatu i Środowiska.

Jakie projekty są uwzględniane w rejestrze CROEF?

Zakres przedsięwzięć raportowanych do rejestru został określony w odpowiednim rozporządzeniu i obejmuje szerokie spektrum działań prowadzących do ograniczenia zużycia energii finalnej.
Do najważniejszych kategorii należą przedsięwzięcia termomodernizacyjne oraz działania modernizacyjne o charakterze remontowym i niskoemisyjnym. Rejestr obejmuje również modernizacje systemów oświetleniowych, instalacji energetycznych, urządzeń technologicznych, sieci ciepłowniczych czy napędów elektrycznych. W katalogu znajdują się także projekty odzysku energii w procesach przemysłowych oraz modernizacje procesów produkcyjnych i technologicznych.

Ponadto raportowane mogą być działania ograniczające straty energii w systemach transformacji oraz projekty zmniejszające zapotrzebowanie na energię bierną. Zakres obejmuje również inwestycje infrastrukturalne związane z transportem publicznym, a także działania o charakterze edukacyjnym i informacyjnym, jeżeli prowadzą do mierzalnych efektów energetycznych. Tak szeroki katalog przedsięwzięć pokazuje, że system obejmuje zarówno inwestycje techniczne, jak i działania wpływające na zachowania odbiorców energii.

Jak zmieni się proces składania wniosków o białe certyfikaty?

Od 2026 roku procedura ubiegania się o świadectwa efektywności energetycznej będzie w większym stopniu oparta na rozwiązaniach cyfrowych oraz na integracji danych z różnych systemów informacyjnych.

Docelowo powstanie spójne środowisko informacyjne, w którym dane pochodzące z audytów efektywności energetycznej, programów wsparcia oraz realizowanych projektów będą wzajemnie weryfikowane. Kluczowym elementem oceny stanie się potwierdzenie, że deklarowane oszczędności energii nie zostały wcześniej zgłoszone w ramach innego mechanizmu wsparcia.

W praktyce oznacza to większe znaczenie jakości przygotowanych audytów oraz jednoznacznej metodyki wyznaczania oszczędności energii. Choć sam rejestr CROEF nie będzie platformą do składania wniosków o białe certyfikaty, zgromadzone w nim dane będą stanowiły ważne źródło informacji w procesie oceny projektów.

Co zmiany oznaczają dla przedsiębiorstw?

Dla przedsiębiorstw planujących inwestycje w efektywność energetyczną zmiany w systemie oznaczają przede wszystkim konieczność bardziej strategicznego podejścia do przygotowania projektów. Coraz większe znaczenie będzie miało planowanie inwestycji z uwzględnieniem dostępnych programów wsparcia, sposobu raportowania danych oraz stosowanej metodyki wyznaczania oszczędności energii.

Istotnym elementem stanie się również możliwość łączenia efektów energetycznych uzyskiwanych w różnych działaniach inwestycyjnych oraz właściwe przygotowanie dokumentacji projektowej.

,,Dla przedsiębiorstw zmiany w systemie białych certyfikatów oznaczają przede wszystkim konieczność strategicznego podejścia do projektów efektywności energetycznej. Coraz większe znaczenie będzie miało planowanie inwestycji w kontekście dostępnych programów wsparcia, sposobu raportowania i stosowanej metodyki wyznaczania redukcji zużycia energii oraz możliwości kumulowania efektów energetycznych.

System staje się mniej uznaniowy, a bardziej oparty na danych i porównywalnych wskaźnikach. Dla dobrze przygotowanych projektów oznacza to większą przewidywalność i szybszą ścieżkę oceny, natomiast dla działań realizowanych ad hoc – wyższe ryzyko odrzucenia lub opóźnień.” - komentuje Sebastian Jankowski, Dyrektor ds. zarządzania ofertą w DB Energy.

Podsumowanie

Wdrożenie Centralnego Rejestru Oszczędności Energii Finalnej oraz planowana przebudowa systemu białych certyfikatów stanowią element szerszej transformacji podejścia do efektywności energetycznej w Polsce. Celem zmian jest stworzenie spójnego i możliwego do weryfikacji systemu raportowania oszczędności energii, który umożliwi rzetelną ocenę postępów w realizacji krajowych i unijnych celów klimatyczno-energetycznych do 2030 roku.

Z punktu widzenia administracji publicznej oznacza to większą kontrolę nad jakością danych oraz nad sposobem raportowania efektów energetycznych. Dla rynku natomiast wprowadzenie centralnego rejestru powinno ograniczyć ryzyko wielokrotnego wykazywania tych samych oszczędności w różnych mechanizmach wsparcia.

Przedsiębiorstwa planujące inwestycje w poprawę efektywności energetycznej będą musiały w większym stopniu koncentrować się na odpowiednim planowaniu projektów, rzetelnym przygotowaniu dokumentacji oraz świadomym wyborze źródeł finansowania. Jednocześnie większa przejrzystość systemu może sprzyjać firmom, które traktują efektywność energetyczną jako element długoterminowej strategii operacyjnej i redukcji emisji, a nie jednorazowe działanie inwestycyjne.