Raportowanie ESG polega na systematycznym przedstawianiu informacji dotyczących wpływu działalności przedsiębiorstwa na środowisko naturalne, kwestie społeczne oraz sposób zarządzania organizacją. W praktyce stanowi ono uzupełnienie klasycznej sprawozdawczości finansowej o dane niefinansowe, umożliwiające ocenę stopnia przygotowania przedsiębiorstwa do funkcjonowania w warunkach transformacji klimatycznej, zmieniających się regulacji oraz rosnących oczekiwań rynku.

Dla zakładów przemysłowych raportowanie ESG nie ogranicza się wyłącznie do spełnienia wymogów formalnych. Coraz częściej stanowi element zarządzania strategicznego, wspierający podejmowanie decyzji inwestycyjnych oraz ocenę efektywności działalności. Dotyczy to zwłaszcza przedsiębiorstw energochłonnych, w których poziom emisji CO₂, zużycie energii, sprawność procesów technologicznych czy bezpieczeństwo pracy bezpośrednio przekładają się na koszty operacyjne i konkurencyjność.

Z czego wynika obowiązek raportowania ESG?

Obowiązek ujawniania informacji dotyczących zrównoważonego rozwoju jest konsekwencją unijnej polityki klimatycznej oraz przepisów regulujących sprawozdawczość przedsiębiorstw. Kluczowe znaczenie ma dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), która zastąpiła wcześniejsze regulacje wynikające z dyrektywy NFRD (Non-Financial Reporting Directive). Jej zadaniem jest ujednolicenie sposobu prezentowania danych ESG oraz zwiększenie ich wiarygodności, jakości i porównywalności pomiędzy przedsiębiorstwami.

Od 2024 roku obowiązują przepisy, które stopniowo rozszerzają krąg podmiotów zobowiązanych do raportowania. W efekcie obowiązek ten obejmuje nie tylko największe spółki giełdowe, ale docelowo również znaczną część dużych przedsiębiorstw przemysłowych. Dane powinny być przygotowywane zgodnie ze standardami ESRS (European Sustainability Reporting Standards), określającymi wymagane wskaźniki oraz zakres ujawnianych informacji.

Należy jednocześnie pamiętać, że regulacje dotyczące CSRD oraz ESRS nadal podlegają zmianom w ramach prac legislacyjnych prowadzonych przez Unię Europejską. Przed rozpoczęciem procesu raportowania warto więc każdorazowo zweryfikować aktualny zakres obowiązków odnoszących się do konkretnej spółki.

Sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju podlega również obowiązkowej atestacji przez biegłego rewidenta. Oznacza to konieczność zapewnienia pełnej identyfikowalności źródeł danych, możliwości ich odtworzenia oraz udokumentowania sposobu obliczeń.

Standardy raportowania zrównoważonego rozwoju ESRS. Opracowanie: DB Energy

Które przedsiębiorstwa przemysłowe podlegają obowiązkowi raportowania?

Zakres podmiotów objętych obowiązkiem raportowania ESG jest rozszerzany etapowo. Harmonogram został jednak zmodyfikowany przez pakiet Omnibus I oraz dyrektywę „Stop-the-Clock”, które przesunęły terminy wdrażania nowych obowiązków dla wielu przedsiębiorstw.

Obecnie harmonogram wygląda następująco:

• Za rok obrotowy 2024 raportowały największe jednostki zainteresowania publicznego (m.in. spółki giełdowe, banki i ubezpieczyciele zatrudniający ponad 500 pracowników), które wcześniej podlegały obowiązkom wynikającym z dyrektywy NFRD.
• Za rok obrotowy rozpoczynający się w 2027 r. obowiązek obejmie pozostałe duże przedsiębiorstwa oraz jednostki dominujące dużych grup kapitałowych pozostające w zakresie dyrektywy CSRD po zmianach. Pierwsze raporty zostaną opublikowane w 2028 r. W praktyce będą to największe przedsiębiorstwa spełniające nowe kryteria określone w pakiecie Omnibus I.
• Spółki giełdowe z sektora MŚP, które zgodnie z pierwotnym harmonogramem miały rozpocząć raportowanie wcześniej, zostały objęte zmianami wynikającymi z pakietu Omnibus. W obowiązującym obecnie kształcie przepisów nie są już objęte obowiązkowym raportowaniem CSRD, choć mogą korzystać z dobrowolnych standardów raportowania (VSME).

W praktyce oznacza to, że formalny obowiązek raportowania będzie dotyczył przede wszystkim największych przedsiębiorstw. Jednocześnie wiele mniejszych firm przemysłowych będzie zobowiązanych do przekazywania danych środowiskowych swoim klientom, instytucjom finansowym lub partnerom biznesowym. Coraz częściej informacje dotyczące emisji gazów cieplarnianych, zużycia energii czy śladu węglowego stają się wymaganym elementem współpracy w całym łańcuchu dostaw.

Ze względu na trwające prace legislacyjne przedsiębiorstwa powinny na bieżąco monitorować krajowe przepisy wdrażające dyrektywę CSRD oraz zakres podmiotów objętych obowiązkiem raportowania.

Dlaczego sektor przemysłowy odgrywa kluczową rolę w raportowaniu ESG?

Przemysł pozostaje jednym z największych odbiorców energii oraz źródeł emisji gazów cieplarnianych w Europie. W wielu gałęziach gospodarki koszty energii oraz opłat związanych z emisjami CO₂ mają istotny wpływ na rentowność działalności.

Szczególne znaczenie raportowanie ESG ma w branżach takich jak przemysł cementowy, hutniczy, chemiczny, papierniczy, spożywczy, szklarski, ceramiczny, drzewny, tworzyw sztucznych oraz motoryzacyjny. W tych sektorach raportowanie jest bezpośrednio powiązane z procesami dekarbonizacji, poprawą efektywności energetycznej oraz modernizacją technologii produkcyjnych.

Jakie informacje powinny znaleźć się w raporcie ESG?

Sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju obejmuje szeroki zakres informacji ilościowych i jakościowych. Choć w praktyce często używa się określenia „raport ESG”, formalnie dane te stanowią część sprawozdania z działalności przedsiębiorstwa sporządzanego zgodnie z wymaganiami CSRD.

Obszar środowiskowy (Environmental)

Największą część raportów przedsiębiorstw przemysłowych stanowią zwykle dane środowiskowe. Obejmują one między innymi:

• całkowite zużycie energii wraz ze strukturą nośników energii,
• emisje gazów cieplarnianych oraz ślad węglowy organizacji,
• emisje Scope 1, Scope 2 i Scope 3,
• zużycie paliw, wody i innych mediów,
• ilość wytwarzanych odpadów oraz poziom ich odzysku i recyklingu,
• wpływ działalności na środowisko,
• przedsięwzięcia związane z redukcją emisji, poprawą efektywności energetycznej oraz wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii,
• cele klimatyczne przedsiębiorstwa.

Emisje gazów cieplarnianych prezentowane są w trzech zakresach:

• Scope 1 – emisje bezpośrednie powstające w źródłach należących do przedsiębiorstwa, np. podczas spalania paliw w instalacjach technologicznych,
• Scope 2 – emisje pośrednie wynikające z zakupu energii elektrycznej, ciepła, pary lub chłodu,
• Scope 3 – emisje występujące w całym łańcuchu wartości, obejmujące m.in. transport, dostawców, wykorzystanie produktów czy gospodarkę odpadami.

Największym wyzwaniem pozostaje zwykle określenie emisji Scope 3, ponieważ wymaga pozyskania danych od licznych uczestników łańcucha dostaw.

Jak obliczyć ślad węglowy? - sprawdź artykuł w bazie wiedzy DB Energy

Obszar społeczny (Social)

Część społeczna raportu obejmuje informacje dotyczące funkcjonowania przedsiębiorstwa jako pracodawcy oraz jego wpływu na otoczenie. W szczególności analizowane są:

• bezpieczeństwo i higiena pracy,
• wskaźniki wypadkowości,
• struktura i rotacja zatrudnienia,
• rozwój kompetencji pracowników,
• polityka wynagrodzeń,
• przestrzeganie praw człowieka,
• relacje z lokalnymi społecznościami,
• różnorodność zatrudnienia.

W zakładach przemysłowych szczególne znaczenie mają wskaźniki bezpieczeństwa procesowego oraz działania ograniczające ryzyko wystąpienia awarii i wypadków.

Obszar zarządczy (Governance)

Raport powinien również przedstawiać sposób zarządzania organizacją, w tym:

• strukturę organów zarządzających,
• system nadzoru nad zagadnieniami ESG,
• polityki zgodności (compliance),
• działania antykorupcyjne,
• zarządzanie ryzykiem,
• standardy etyczne,
• procedury zakupowe,
• odpowiedzialność kierownictwa za realizację celów klimatycznych.

Istotnym elementem jest również wskazanie, w jaki sposób strategia przedsiębiorstwa uwzględnia ryzyka klimatyczne oraz plan transformacji energetycznej.

Na czym polega zasada podwójnej istotności?

Jednym z podstawowych założeń raportowania zgodnego z CSRD jest zasada podwójnej istotności. Zakłada ona analizę zależności w dwóch kierunkach. Przedsiębiorstwo powinno ocenić zarówno wpływ swojej działalności na środowisko i społeczeństwo, jak również wpływ czynników środowiskowych, społecznych i regulacyjnych na własną sytuację finansową.

Oznacza to konieczność identyfikacji ryzyk związanych między innymi ze wzrostem cen energii, kosztami uprawnień do emisji CO₂, zmianami legislacyjnymi czy skutkami zmian klimatu.

Jakie informacje są niezbędne do opracowania raportu ESG?

Przygotowanie sprawozdania wymaga zgromadzenia szerokiego zakresu danych technicznych, środowiskowych oraz operacyjnych. W przedsiębiorstwach przemysłowych obejmują one przede wszystkim informacje dotyczące zużycia energii i mediów, parametrów pracy instalacji technologicznych, wielkości produkcji oraz wskaźników efektywności procesów.

Niezbędne są również dane wykorzystywane do obliczania emisji gazów cieplarnianych, prowadzenia gospodarki odpadami oraz dokumentacja środowiskowa wynikająca z obowiązujących przepisów. Informacje te najczęściej pozyskiwane są z systemów ERP, EMS, BMS, systemów monitoringu mediów oraz urządzeń pomiarowych funkcjonujących na terenie zakładu.

Wiele przedsiębiorstw rozpoczyna przygotowania do raportowania od przeprowadzenia audytu energetycznego, inwentaryzacji źródeł emisji lub analizy śladu węglowego. Pozwala to uporządkować proces gromadzenia danych oraz zidentyfikować obszary wymagające uzupełnienia przed rozpoczęciem regularnej sprawozdawczości.

Jakie korzyści przynosi raportowanie ESG przedsiębiorstwom przemysłowym?

Raportowanie ESG może wspierać zarządzanie kosztami, inwestycjami oraz ryzykiem operacyjnym. Regularna analiza danych umożliwia identyfikację najbardziej energochłonnych procesów, monitorowanie poziomu emisji oraz ocenę skuteczności działań dekarbonizacyjnych.

Dodatkową korzyścią jest poprawa dostępu do finansowania. Banki oraz instytucje finansowe coraz częściej uwzględniają dane ESG podczas oceny projektów inwestycyjnych, zdolności kredytowej czy przyznawania środków z programów wsparcia. Przedsiębiorstwa dysponujące uporządkowanymi i wiarygodnymi danymi środowiskowymi są postrzegane jako lepiej przygotowane do funkcjonowania w warunkach transformacji energetycznej.

W praktyce raportowanie sprzyja również poprawie efektywności energetycznej. Analiza zużycia energii, sprawności urządzeń, możliwości odzysku ciepła czy wdrażania odnawialnych źródeł energii ułatwia identyfikację działań prowadzących do ograniczenia kosztów eksploatacyjnych i redukcji emisji CO₂.

Podsumowanie

Znaczenie raportowania ESG w sektorze przemysłowym będzie systematycznie rosło wraz z rozwojem regulacji oraz oczekiwaniami inwestorów, instytucji finansowych i partnerów biznesowych. Dla wielu przedsiębiorstw oznacza to konieczność wdrożenia procesów umożliwiających bieżące monitorowanie zużycia energii, emisji gazów cieplarnianych oraz efektywności technologicznej.

Przygotowanie rzetelnego raportu wymaga połączenia kompetencji technicznych, środowiskowych i finansowych. Szczególne znaczenie mają dane dotyczące efektywności energetycznej, śladu węglowego oraz emisyjności procesów produkcyjnych, ponieważ wpływają one zarówno na zgodność z wymaganiami regulacyjnymi, jak i na koszty funkcjonowania przedsiębiorstw energochłonnych.

W praktyce raportowanie ESG staje się nie tylko obowiązkiem wynikającym z przepisów, lecz również narzędziem wspierającym planowanie inwestycji związanych z dekarbonizacją, odzyskiem energii, kogeneracją czy wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii. Przedsiębiorstwa, które odpowiednio wcześnie uporządkują proces gromadzenia danych i rozpoczną działania optymalizacyjne, będą lepiej przygotowane do przyszłych wymagań rynkowych i regulacyjnych.