W zagadnieniach związanych z efektywnością energetyczną oraz funkcjonowaniem systemu białych certyfikatów często pojawia się skrót TOE (toe). Dla przedsiębiorstw realizujących inwestycje zmniejszające zużycie energii jest to jedna z podstawowych jednostek wykorzystywanych do określania osiągniętych efektów energetycznych. Właśnie w tonach oleju ekwiwalentnego wyrażane są oszczędności energii stanowiące podstawę ubiegania się o świadectwa efektywności energetycznej, czyli tzw. białe certyfikaty.

Choć jednostka ta od wielu lat występuje w przepisach, audytach efektywności energetycznej oraz dokumentacji technicznej, jej znaczenie wciąż bywa niejednoznacznie interpretowane. Warto zatem wyjaśnić, czym jest TOE, dlaczego stosuje się ją zamiast innych jednostek energii oraz jakie ma znaczenie z punktu widzenia przedsiębiorstw korzystających z mechanizmów wsparcia.

Co oznacza TOE?

TOE pochodzi od angielskiego określenia tonne of oil equivalent, które oznacza tonę oleju ekwiwalentnego. Jest to umowna jednostka energii służąca do porównywania różnych nośników energetycznych poprzez odniesienie ich do ilości energii zawartej w jednej tonie ropy naftowej o przyjętej wartości opałowej.

Zastosowanie TOE umożliwia wyrażenie w jednej jednostce energii elektrycznej, gazu ziemnego, energii cieplnej, pary technologicznej, paliw stałych czy energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Dzięki temu możliwe jest prowadzenie jednolitych analiz niezależnie od rodzaju medium wykorzystywanego w przedsiębiorstwie.

Przyjmuje się, że:

• 1 TOE odpowiada około 41,868 GJ energii,
• 1 TOE odpowiada około 11,63 MWh,
• 1 TOE jest zbliżone do energii zawartej w około 1000 m³ gazu ziemnego wysokometanowego, przy czym rzeczywista wartość zależy od parametrów paliwa,
• 1 TOE odpowiada energii zawartej w jednej tonie ropy naftowej o określonej wartości opałowej.

W praktyce tona oleju ekwiwalentnego stanowi uniwersalny sposób przedstawiania zarówno zużycia energii, jak i uzyskanych oszczędności energetycznych.

Dlaczego w analizach efektywności energetycznej wykorzystuje się TOE?

Podstawowym powodem stosowania jednostki TOE jest konieczność ujednolicenia sposobu prezentowania efektów energetycznych. W zakładach przemysłowych wykorzystywane są różne media energetyczne, które rozliczane są w odmiennych jednostkach.

Przykładowo:

• energia elektryczna rozliczana jest najczęściej w MWh,
• gaz ziemny w m³ lub kWh,
• ciepło i para technologiczna w GJ,
• paliwa stałe w tonach,
• chłód technologiczny zazwyczaj w MWh chłodu.

Bez zastosowania wspólnej jednostki porównywanie efektów różnych inwestycji byłoby utrudnione. TOE pozwala sprowadzić wszystkie uzyskane oszczędności energii do jednego wspólnego mianownika, niezależnie od wykorzystywanego nośnika energii.

,,Dzięki toe możliwe jest porównywanie projektów efektywnościowych realizowanych w różnych branżach i technologiach, a także prowadzenie analiz ekonomicznych oraz wyceny efektów energetycznych. Jednostka toe wykorzystywana jest na przykład w analizach statystycznych, raportowaniu efektów ESG i dekarbonizacyjnych oraz przy rozliczaniu systemów wsparcia, w tym białych certyfikatów. Z tego względu toe stosowane jest zarówno przez Urząd Regulacji Energetyki, jak i przez Komisję Europejską, Międzynarodową Agencję Energetyczną oraz instytucje finansujące inwestycje energetyczne.” - komentuje Sebastian Jankowski, Dyrektor ds. zarządzania ofertą w DB Energy.

Jaka jest rola TOE w systemie białych certyfikatów?

W mechanizmie białych certyfikatów tona oleju ekwiwalentnego jest jednostką wykorzystywaną do określania wielkości średniorocznych oszczędności energii finalnej uzyskiwanych dzięki realizacji przedsięwzięcia proefektywnościowego.

Świadectwa efektywności energetycznej mogą zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy inwestor wykaże odpowiedni poziom oszczędności energii. Wielkość ta wyrażana jest właśnie w TOE. Im wyższa wartość osiągniętych oszczędności, tym większa liczba praw majątkowych wynikających z przyznanych świadectw efektywności energetycznej.

Przykładowo:

• przedsięwzięcie generujące oszczędność na poziomie 100 TOE rocznie może uzyskać świadectwa odpowiadające tej wartości,
• inwestycja zapewniająca 1000 TOE średniorocznych oszczędności posiada wielokrotnie większy potencjał uzyskania wsparcia.

Obecnie minimalnym poziomem uprawniającym do ubiegania się o białe certyfikaty jest osiągnięcie 10 TOE średniorocznej oszczędności energii finalnej.

W jaki sposób wyznacza się wartość TOE?

Obliczenie liczby ton oleju ekwiwalentnego polega na przeliczeniu rzeczywistych oszczędności energii finalnej z wykorzystaniem współczynników konwersji określonych w obowiązujących przepisach oraz dokumentach Urzędu Regulacji Energetyki.

Punktem odniesienia pozostaje zależność:

1 TOE = 41,868 GJ = 11,63 MWh.

Proces obliczeń rozpoczyna się od określenia rzeczywistego ograniczenia zużycia energii uzyskanego dzięki realizacji inwestycji. Następnie uzyskany efekt przeliczany jest na TOE przy zastosowaniu odpowiednich współczynników dla danego rodzaju energii. Tak wyznaczona wartość stanowi podstawę dalszych rozliczeń w systemie świadectw efektywności energetycznej.

Ile warty jest 1 TOE w systemie białych certyfikatów?

TOE jako jednostka energii nie posiada własnej ceny rynkowej. Wartość ekonomiczną reprezentują prawa majątkowe wynikające ze świadectw efektywności energetycznej, których wielkość wyrażana jest właśnie w tonach oleju ekwiwalentnego.

Cena tych praw podlega zmianom rynkowym i zależy m.in. od podaży świadectw efektywności energetycznej, poziomu obowiązku efektywnościowego, sytuacji na rynku energii oraz aktywności podmiotów zobowiązanych do ich umarzania.

W latach 2023–2025 ceny praw majątkowych PMEF_F najczęściej utrzymywały się w przedziale około 2000–3000 zł za 1 TOE, choć w okresach zwiększonego popytu notowano również wyższe wartości.

Z punktu widzenia przedsiębiorstw przemysłowych oznacza to, że liczba uzyskanych TOE przekłada się nie tylko na efekt energetyczny, ale również na potencjalne korzyści finansowe wynikające ze sprzedaży praw majątkowych.

Podsumowanie

Tona oleju ekwiwalentnego (TOE) jest powszechnie stosowaną jednostką służącą do ujednoliconego przedstawiania zużycia oraz oszczędności energii niezależnie od rodzaju wykorzystywanego nośnika. Dzięki niej możliwe jest porównywanie efektów inwestycji obejmujących energię elektryczną, gaz, ciepło, parę czy paliwa stałe.

W systemie białych certyfikatów TOE stanowi podstawową jednostkę określającą wielkość średniorocznych oszczędności energii finalnej, od której zależy liczba przyznawanych świadectw efektywności energetycznej. Jednocześnie pozostaje istotnym wskaźnikiem ekonomicznym, ponieważ uzyskana wartość TOE wpływa bezpośrednio na skalę możliwych do uzyskania przychodów z praw majątkowych. Wraz z rosnącym znaczeniem efektywności energetycznej i działań dekarbonizacyjnych rola tej jednostki będzie nadal rosła zarówno w analizach technicznych, jak i w ocenie opłacalności inwestycji.